Column Bris Mahabier – Aflevering 17: Veertig jaar geleden: godsdienstkritiek toen en nu

1.Verscheidenheid en verdraagzaamheid in de hindoecultuur

Bij bestudering van de cultuurgeschiedenis van India zal elke student kunnen vaststellen, dat van oudsher een grote mate van verscheidenheid kenmerkend is voor de filosofie en de religie van dit subcontinent. Dit gaat terug tot eeuwen voor het begin van de christelijke jaartelling. De Hindoestaanse cultuur, in het bijzonder het hindoeisme, is geen monolithisch blok. Hindoe dharma wordt gekarakteriseerd door o.a. verscheidenheid, tegenstellingen, oppervlakkigheid, eenvoudige visualisering, diepgang, abstracte ideeën, geweldloosheid, verdraagzaamheid, echter ook voor die tijd ongekende gewelddadigheid. Bekend zijn bijvoorbeeld de sad darshans, de zes klassieke filosofische stelsels, waarvan enkele atheïstisch en materialistisch zijn. In mijn denken zijn rationaliteit, helaas is er in het dagelijkse religieuze leven van de hindoes weinig ervan te merken, en tolerantie van eminent belang. Verdraagzaamheid ten opzichte van individuen en groepen met een andere exclusieve Godsopvatting, ook al ligt hun oorsprong in het verre buitenland.

Grote waardering heb ik voor hindoes, vooral in Nederland, die zich tolerant gedragen tegenover onkerkelijken, sceptici, agnosten en atheïsten. Hierbij veronachtzamen zij bepaalde goddelijke en shāstra-voorschriften met betrekking tot ongelovigheid. Jammer, dat dit niet geldt voor enkele brahmaanse pandits (hindoegeestelijken) in Den Haag. Zij en hun aanhang beëindigen hun preken in mandirs met verwensingen naar de ongelovigen.

De verdraagzame houding van hindoes heeft zeker ook iets te maken met twee fundamentele uitgangspunten. Er is voor de denkende hindoe in beginsel slecht één God. In de diverse historische perioden hebben denkers over het bovennatuurlijke, tussenpersonen en zaakwaarnemers van God steeds andere namen uit hun eigen taalgebied gebruikt om Hem te benoemen. De Rigveda 1.164.46 zegt letterlijk: ‘Ekam sad viprah bahudha vadanti …’ De andere opvatting is het belangrijker vinden van goede intermenselijke relaties in de dagelijkse omgang met andere mensen, die niet per sé hindoe hoeven te zijn. Dit is de gedachte van vasudhaiva kutumbakam. Volgens dit uitgangspunt is het dienen van Ishvar (God), ook in de vorm van een van zijn avatárs met zijn lieftallige gemalin, van ondergeschikt belang. Hierbij wordt wel wederkerige gelijkwaardigheid vereist en gewaardeerd. In dit geval wordt er voorkeur gegeven aan medemenselijkheid in plaats van overdreven devotie en uiterlijke godsdienstigheid. Maar het aantal aanhangers van dit uitgangspunt is vooralsnog – helaas – klein.

2. Opvallende listen

Niccolo Machiavelli (1469 – 1527), een Italiaanse historicus en filosoof, stelde zich op het standpunt, dat het doel het gebruik van middelen heiligt. In het belang van het verwezenlijken van een doel dienen morele normen terzijde geschoven te worden. Hierbij moet het volgens deze denker gaan om het bereiken en vergroten van politieke macht en maatschappelijke rust. Dit in het belang van de machthebbers en hun aanhang.

Het beginsel dat het doel de gebruikte middelen heiligt, komt – eerder dan Machiavelli – ook in het hindoeïsme voor, maar niet altijd in het belang van een groep toegepast. Als je in enkele hindoegeschriften, bijvoorbeeld in bepaalde Puráns, leest over de seksuele escapades van enkele bhagwáns en elders over de listen die de twee belangrijkste avatárs Krishna en Rámchandra op het slagveld hebben gebruikt, dan wil je je ogen niet geloven. Hoe is het mogelijk, dat een God gedreven door lustgevoelens met list en bedrog de begeerde vrouwelijke schoonheid weet te bemachtigen? (Een voorbeeld hiervan vind u in het column van Amar Soekhlal.) Of moeten wij deze pikante seksueel-erotische beschrijvingen symbolisch interpreteren? Is het misschien zo, dat niets menselijks onze Goden vreemd was? Volgens een van mijn árya samáji-vrienden begrijpen en interpreteren wij heel veel verkeerd omdat wij boeken van de hand van westerse geleerden lezen. Toen ik – jaren geleden – deze fragmenten las, was ik verbijsterd. Goden die zich van onzedelijke machtsmiddelen bedienen! Zou in deze handelwijze een of andere vorm van rechtvaardiging voor bepaalde delen van ons gedrag te vinden zijn?

3. Atheïsten in India al eeuwen vóór de komst van Christus

In India was er ruim vijf eeuwen vóór Christus een filosofisch stelsel dat materialistisch-atheïstisch was. Dit stelsel staat  als Cárváka of Lokáyata darshana (zienswijze) geboekstaafd. De lokáyatas waren dehivádi (zij gingen primair van het menselijke lichaam uit), geloofden niet in o.a. God en de reïncarnerende átmá. Ook hechtten zijn geen waarde aan de voorgeschreven rituelen. (Op dit onderwerp zal ik in een ander column terugkomen.) Kortom: ongelovigheid is een oeroud onderdeel van de hindoecultuur.

4. Harde godsdienstkritiek in 1978

Het Kollektief Jumpa Rajguru werd in 1977 door een aantal studenten en afgestudeerden opgericht. De verenigingsnaam verwijst naar de Hindoestaanse contractarbeider Jumpa Rajguru die de coördinator was van de arbeidersopstand op de suikerplantage Alliance in Commewijne in Suriname. De kern van deze groep bestond uit Djiet Baldewsingh (Jit Narain), Motilal Marhé, Naushad Boedhoe, Bris Mahabier, Sonny Badal (+), Ruben Gowricharn, Krishna Autar, Alma Mahawatkhan (+), Irene Ramautar, Gharietje Choenni, Raj Ramdas, Bridj Ramautarsing en anderen. In de laatste jaren kwamen Rabin Baldewsingh, Amar Soekhlal en Anand Rewat erbij. Dit Kollektief telde ongeveer 40 leden en was bij geen van de stichtingen en federaties aangesloten. In 1985 werd het Kollektief opgeheven.

De meeste kollektivisten waren aanhangers van sociaaldemocratie of socialisme. Slechts twee leden waren gelieerd aan een ‘oude’ politieke partij in Suriname. Er waren enkele leden die hoofdzakelijk cultureel gemotiveerd waren. Toch werkte iedereen loyaal mee aan de emancipatie van het Sarnámi en de politieke acties.

Het Kollektief had een kritische houding naar religie in het algemeen, maar in het bijzonder naar het hindoeïsme. Dit was niet alleen een uitvloeisel van de marxistische oriëntatie van enkele kernleden. Onze godsdienstkritiek en acties – ook in mandirs – werden niet in dank afgenomen. Toch werden de kollektivisten op alle openbare Hindoestaanse bijeenkomsten in Den Haag niet alleen getolereerd, maar ook uitgenodigd en  zij mochten hun kritische opvattingen verwoorden. Zelden zijn we door Hindoestanen fysiek bedreigd. Achteraf vraag ik mij af, of dit een gevolg was van de verwestersing, de traditionele verdraagzaamheid of … lafheid.

5. Kritiek op het hindoeïsme in 1978

De exponent van kritiek op het hindoeïsme was de huisarts Djietnarain Baldewsingh. Hij schreef als lid van het Kollektief Jumpa Rajguru een drietal artikelen die de titel kregen van Wij zijn ook hindu’s maar …, Zijn wij (hindu’s) bekrompen… Of moet u (hindu’s) onderwezen worden? Deze artikelen werden in enkele welzijnsbladen, o.a. in Aisa Samachar, Span’noe en Lalla Rookh in 1978 opgenomen. Hieronder staan enkele punten van kritiek, die D. Baldewsingh toentertijd op schrift heeft gesteld. Het gaat om een beperkt aantal geselecteerde citaten, die hun maatschappelijke relevantie anno 2018 niet hebben verloren. Hieronder volgen een aantal citaten van D. Baldewsingh.

“De koe is heilig. De brahmaan ook… Wij, gewone mensen… hebben te gehoorzamen. Op de eerste plaats de brahmaan en op de tweede plaats de goden.

In Suriname is de koe een koe, een beest geworden. Soms minder dan dat. Wanneer worden de bráhmans ook gewone mensen als wij? En wanneer worden de goden onttroond? En ruimer nog: wanneer worden de pandits ontmaskerd? De tijd dringt!

Honderd tot tweehonderd gulden voor een biyáh. Vijftig tot honderd gulden voor een havan. Hoeveel kost een mantar dan niet? … u wilt geld. Dat heeft u altijd al gewild. Het goddelijke geld. Geen wonder dat er voor het grijpen daarvan mooie mantars zijn ontstaan. Voor u is geld altijd goddelijk geweest. Hoe lang moeten wij, jongeren, dit aanvaarden? Moeten uw belangen mede het kader zijn voor onze identiteitsvorming? Moet uw lezing van de ‘Heilige Boeken’ de enige juiste zijn? Wij, jongeren, moeten uit uw panjá.

… maar is het niet hetzelfde hindoeïsme dat het vaandel draagt van de allesvernietigende berusting? Kasten in stand houdt! … Het dachiná-volk houdt een schijn van vegetarisme op na, terwijl het gelovige volk als de jhandi om 11 uur is ingeplant, om 12 uur de murgá uit de wereld helpt. … Hoewel de árya samáji’s zich verlosten van het kastensysteem en de murti-pujá zijn ze religieus-geestelijk even verstard als de sanátani’s. …Hoe groot is niet de vervreemding van de jeugd in uw zogenaamde samáj?… En wat heet cultuur bij u? Ved-purán, Phaguá-Diváli of cori-capáti, gári-garaujhá?… Wij zijn niet degenen, die op een avtár zullen wachten. Wij durven zelf het heft in handen te nemen.”

“… Hoe moet het met de (verantwoorde) hindu-opvoeding op een geëngageerde wijze worden begonnen? Onze moraal, westers gevormd en daardoor zeker niet minder hindu, laat het niet meer toe, dat u zo immoreel bent… U bent degelijk schuldig. U legde de basis van deze kasten-gemeenschap. Zo was het voor u op z’n minst geen probleem om deze gemeenschap te beheersen en erover te heersen. Wij zijn anders gevormd. Westers! Voor ons is het nu zelfs een morele verplichting u en uw kasten-samáj omver te werpen…

De hindu’s hunkeren gelukkig niet naar India, maar zij kunnen zich er niet van losmaken. Een droom houdt hen nog verbonden met het ‘hogere’, het Indiase. Het gevolg hiervan is ook een droom. Het onaangepaste, het goddelijke, het ideële verandert al gauw in – een zich realiseren – wanneer vele hindu’s India aanschouwen. … maar dan het echte India, het honger lijdende India gewaar worden. Het doet hun pijn hun idealisme (= het onaangetaste, het goddelijke, het ideële ) het gewaande India met zijn sanskriti op te geven en te aanvaarden de dubbele terugweg met toch nog een zucht van opluchting. Zij voelen zich nu rijker. Mondiger. Kultureel zelfs beter.’ (Hier eindigen de citaten uit de drie artikelen van D. Baldewsingh uit 1978.)

Slotopmerking

Het leeuwendeel van de hindoe-samáj blijft als gevolg van onze onkunde, gemakzucht en lichtgelovigheid nog in de greep van de religieus conservatieve elite, van Surinaamse pandits, op plastic sandalen lopende áriérs met curki, Indiase gurú’s en swámi’s in safraanrode kleding. In geloofszaken zetten we onze ratio grotendeels mechanisch buitenspel. Hiervoor zijn wij, hindoes, in Suriname en Nederland zelf verantwoordelijk.

54 gedachten over “Column Bris Mahabier – Aflevering 17: Veertig jaar geleden: godsdienstkritiek toen en nu

  1. Wanneer durven nog meer mensen zich uit te spreken?
    Ik ben niet bekend met de mantra’s en ken weinig van de Indiase boeken en geschriften,maar de
    alledaagse praktijken die zich voordoen is voldoende om de kritieken zoals in dit stuk geschreven
    staat te erkennen.
    Er is veel werk te verrichten voor de gelovige hindoe jongeren.

  2. Hmm it appears like your blog ate my first comment (it was extremely long) so I guess I’ll just sum it up what I
    submitted and say, I’m thoroughly enjoying your blog. I too
    am an aspiring blog writer but I’m still new to the whole thing.
    Do you have any helpful hints for beginner blog writers?

    I’d definitely appreciate it.

  3. Does your blog have a contact page? I’m having
    a tough time locating it but, I’d like to shoot you an email.

    I’ve got some suggestions for your blog you might be interested in hearing.

    Either way, great site and I look forward to seeing
    it develop over time.

  4. Just wish to say your article is as surprising.
    The clearness in your post is simply nice and i could assume you’re an expert on this subject.
    Fine with your permission allow me to grab your feed to keep updated with forthcoming post.
    Thanks a million and please keep up the rewarding work.

  5. I like the helpful info you provide for your articles. I will bookmark
    your blog and take a look at once more here frequently.
    I am fairly sure I’ll be informed many new stuff right
    here! Good luck for the following!

  6. We absolutely love your blog and find a lot of your post’s to be exactly I’m looking for.
    can you offer guest writers to write content available for you?
    I wouldn’t mind publishing a post or elaborating on a few of the subjects you write with
    regards to here. Again, awesome web site!

  7. Good day! I could have sworn I’ve been to this website before
    but after checking through some of the post I realized it’s new to me.
    Nonetheless, I’m definitely delighted I found it
    and I’ll be bookmarking and checking back often!

  8. Hi, I think your site might be having browser compatibility issues.
    When I look at your blog in Chrome, it looks fine but when opening in Internet Explorer, it has some overlapping.
    I just wanted to give you a quick heads up! Other then that, awesome blog!

  9. Fantastic blog! Do you have any helpful hints for aspiring writers?
    I’m planning to start my own website soon but I’m a little lost on everything.

    Would you suggest starting with a free platform like
    Wordpress or go for a paid option? There are so many choices out there that
    I’m completely confused .. Any ideas? Cheers!

  10. Wow, wonderful weblog structure! How long have you ever been running a blog for?
    you made running a blog look easy. The whole look of your web
    site is great, as neatly as the content!

  11. Simply want to say your article is as amazing. The clearness to your post is just nice
    and i could think you’re a professional on this subject.
    Fine together with your permission let me to clutch your RSS feed to stay up to date with imminent post.
    Thank you a million and please keep up the gratifying work.

  12. Very good blog! Do you have any recommendations for aspiring writers?
    I’m hoping to start my own website soon but I’m a little lost on everything.
    Would you propose starting with a free platform like WordPress or
    go for a paid option? There are so many options out there that I’m totally confused ..
    Any recommendations? Kudos!

  13. Have you ever considered about adding a little bit more than just your articles?
    I mean, what you say is fundamental and everything. However
    imagine if you added some great pictures or videos to give
    your posts more, “pop”! Your content is excellent but with images and video clips, this website could certainly be one of the very best in its field.

    Good blog!

  14. Today, while I was at work, my cousin stole my iphone and
    tested to see if it can survive a forty foot drop,
    just so she can be a youtube sensation. My apple ipad is now destroyed and she
    has 83 views. I know this is totally off topic but I had to share
    it with someone!

  15. Hi! I know this is kinda off topic nevertheless I’d figured I’d ask.
    Would you be interested in exchanging links or
    maybe guest authoring a blog post or vice-versa? My blog discusses a lot of the same topics
    as yours and I believe we could greatly benefit from
    each other. If you happen to be interested feel free to send me
    an e-mail. I look forward to hearing from you!

    Great blog by the way!

  16. I’ve been surfing online more than 3 hours today, yet
    I never found any interesting article like yours.
    It’s pretty worth enough for me. Personally, if all web owners and bloggers
    made good content as you did, the net will be a lot more useful than ever before.

  17. The other day, while I was at work, my cousin stole my apple ipad and tested
    to see if it can survive a 30 foot drop, just so she can be a youtube sensation. My iPad
    is now broken and she has 83 views. I know this is totally off topic but I had to
    share it with someone!

  18. We stumbled over here by a different website and thought I
    may as well check things out. I like what I see so now i am following you.
    Look forward to checking out your web page for a second time.

  19. Hello! Would you mind if I share your blog with my zynga group? There’s a lot of people that I think would really appreciate your content. Please let me know. Thanks

  20. Howdy! This is my first comment here so I just wanted to give a quick shout out and tell you I genuinely enjoy reading your posts.
    Can you recommend any other blogs/websites/forums that
    cover the same topics? Thanks!

  21. Every weekend i used to pay a visit this site, for the reason that i want enjoyment,
    for the reason that this this website conations really nice funny information too.

  22. Very good site you have here but I was wanting to know if you knew of any discussion boards
    that cover the same topics discussed here? I’d really like to
    be a part of online community where I can get feed-back from other experienced
    people that share the same interest. If you have any suggestions, please let me know.
    Many thanks!

  23. Quest bars cheap fitnesstipsnew1 quest bars cheap 516999410492780544
    quest bars cheap
    For hottest news you have to visit the web and on world-wide-web I
    found this web page as a finest web page for most recent
    updates. Quest bars cheap fitnesstipsnew1 quest bars cheap 516999410492780544 quest
    bars cheap

  24. After starring in Leicester’s incredible Premier League title-win, Mahrez has been the subject of much transfer talk. Rumours of a move to Arsenal continue to persist as the new season approaches. Leicester City owner says star Riyad Mahrez is ‘not for sale’ in comical snap as Arsenal talk refuses to die down

  25. Hi, i think that i saw you visited my weblog so i came to “return the favor”.I’m attempting to find things to improve my site!I suppose its ok to use a
    few of your ideas!!

  26. Awesome blog you have here but I was wondering if you
    knew of any user discussion forums that cover the same topics discussed in this article?
    I’d really love to be a part of group where I can get comments from other knowledgeable individuals that
    share the same interest. If you have any suggestions, please let me know.
    Bless you!

  27. Hey there just wanted to give you a quick heads up and let you know a few of the
    pictures aren’t loading properly. I’m not sure why but I think its
    a linking issue. I’ve tried it in two different browsers and
    both show the same outcome.

  28. It’s amazing to go to see this web site
    and reading the views of all friends about this post, while I am also eager of getting know-how.

  29. Hey There. I discovered your weblog using msn. That is a very well written article.
    I will make sure to bookmark it and come back to learn extra of your useful info.
    Thank you for the post. I will certainly return.

  30. You can certainly see your expertise in the work you write.
    The sector hopes for more passionate writers such as you who are not
    afraid to say how they believe. All the time follow your heart.

  31. Great post. I was checking constantly this blog and I’m
    impressed! Extremely helpful information specifically the last part :
    ) I care for such information a lot. I was seeking this particular info
    for a very long time. Thank you and good luck.

  32. It’s the best time to make a few plans for the long run and it’s time
    to be happy. I have learn this put up and if I could I desire to recommend
    you few fascinating issues or suggestions. Perhaps you could
    write subsequent articles regarding this article.
    I want to learn more things about it!

  33. Do you mind if I quote a few of your posts as long as I provide credit and sources
    back to your site? My blog is in the very same area of interest as yours and my visitors would definitely benefit from a lot of the information you present here.
    Please let me know if this ok with you. Cheers!

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *