Column Bris Mahabier – Aflevering 18: Verwikkelingen rond de naamgeving van onze moedertaal Sarnámi

Het woord moedertaal is in het Nederlands vanaf de zestiende eeuw bekend (zie Groot Van Dale Leenwoordenboek:481). Ik leerde – in de jaren veertig van de vorige eeuw – mijn moedertaal. Dit gebeurde in mijn primaire milieu op het platteland op een ongestuurde manier, dat wil zeggen zonder een van te voren opgesteld onderwijsplan. Zo gaat het met het aanleren van elke moedertaal. Door de dagelijkse interactie met ouders, grootouders, broes, zusters, andere familieleden, leeftijd- en buurtgenoten, leerde ik op een volkomen natuurlijke manier de taal van mijn moeder. Zonder enige dwang, spelenderwijs. Onze boiti, ons dorp was een homogene taalgemeenschap. Iedere dorpsgenoot sprak dezelfde taal. Ook de ex-contractarbeiders uit India, waarvan de laatsten in de jaren zeventig overleden. Sommigen beheersten het Nederlands en het Sranantongo in enige mate, maar in onze boiti werd tot de jaren zestig alleen het z.g. Hindi gesproken. Onze moedertaal werd in die tijd nog geen Sarnámi genoemd. Die naamgeving vond in Den Haag in 1977 plaats: een gemeenschappelijke vondst van het Kollektief Jumpa Rajguru.

Toen ik negen jaar oud was, woonde ik in de Vierkinderenweg in Wanica (Suriname). Deze boiti (dorp) ligt naast Magentaweg. Daar leerde mijn mámá (= moedersbroer, een eenvoudige kleine boer) mij het Devanāgri, zodat ik Hindi-teksten kon lezen en schrijven. Ook aan het Hindi-vocabulaire besteedde hij enige aandacht. Tijdens de Hindilessen in de avonduren noemden we hem ‘master-ji’. Onze leerboeken heetten Pehli en Dusri Pustak, geschreven door Nathurām en in India gepubliceerd. Deze leerboeken hadden geen plaatjes. Tegenwoordig zou zo’n leerboek door onderwijskundigen direct afgewezen worden. Misschien hadden plaatjes mij juist afgeleid. Mijn oom Baijnath Hiralal leerde mij en de 10 andere cursisten, dat het Hindi onze moedertaal was. 25 jaar later zou ik erachter komen, dat deze informatie van mijn oom niet juist was.

Op de Büchnerschool, een christelijke lagere school in een volkswijk in Paramaribo, hoorde ik van mijn aardige Hindoestaanse meester, dat mijn moedertaal Hindoestaans was. Ik was van 1950 – 1954 leerling van deze school voor glo-b. Door mijn meesters Shantiprakāsh Hirālāl, Wim van Eer (werd later minister van Onderwijs en Volksontwikkeling) en het strenge schoolhoofd R. Rellum – aan alle drie heb ik heel veel te danken – werd mij aangeraden om op school zo min mogelijk ‘Hindoestaans’ te praten. Dit advies kregen alle Hindoestaanse leerlingen van mijn klas. De creoolse leerlingen werd voorgehouden dat ze op school geen Sranantongo, hun moedertaal, moesten praten. (Het woord Sranantongo bestond in de eerste helft van de jaren vijftig nog niet.) Dit advies was in ons eigen belang. Ik had een grote achterstand in het gebruik van het Nederlands. Mijn woordenschat was zeer beperkt. Van het Sranantongo wist ik niets af. Mijn moeder had mij geadviseerd om als creoolse leerlingen mij zouden aanspreken direct te reageren met ‘Mi no sábi.” (Ik weet het niet.) Dit heb ik dan ook de eerste maanden gedaan. De meeste leerlingen van deze school waren creolen van Abrábroki, een volkswijk van Paramaribo.

Na twee jaar keerde ik terug naar het aangrenzende Magentaweg. Thuis, in mijn geboorte-boiti (dorp) vertelden enkele geletterde familieleden en áryá samáji buurtgenoten mij en mijn leeftijdgenoten, dat het Hindi onze moedertaal was. Magenta telde in die tijd drie Hindileraren, allen árya samáji’s. Echter kon geen van mijn leeftijdgenoten toen nog Hindi lezen en schrijven, ook de zoon van een bekende samáji pandit niet. Hier had ik nu onverwacht een taalvoorsprong, met name in het Hindi. Vele jongemannen keken tegen mij op. Alle drie pandits (ook pandit R. ‘Kalpoe’ Kalidien, zie foto) van Magenta waren van mening, dat het Hindi onze moedertaal was.

C.J.M. de Klerk C.ss.R. schreef in 1953, dat het Avadhi en het Bhojpuri het meest door de Hindoestaanse immigranten werden gesproken. “Bovendien verstonden de meeste Hindoes en bijna alle Moslims onder de emigranten naar Suriname min of meer de lingua franca van Noord-India, het Hindostāni‘ (De Klerk:51). Hindostáni was kennelijk een onjuiste transcriptie van het Hindustāni (= Hindoestáni. Immers, Noor-India kende wel Hindoestáni, maar geen Hindostáni als taal. M.K. Gandhi protegeerde het Hindustáni boven het Hindi.

Dr. Jnan H. Adhin noemde de moedertaal van de Surinaamse Hindoestanen Sarnámi-Hindustáni (Adhin, 1961 en 1964). Deze benaming was een stap in de goede richting. Immers, met het woordje Sarnámi wilde Adhin kennelijk het Surinaamse karakter van onze moedertaal accenturen. Dit was een opvallende culturele bijdrage van Jnan Adhin, maar er was een kink in de kabel. Het probleem zat in de aanduiding Hindustáni, die ook de naam was van een Indiase taal. Spraken wij toch een Indiase taal? Of waren er verschillen tussen het Sarnámi Hindustáni en het Indiase Hindustáni? Decennia later gingen Moti Marhé, Theo Damsteegt en Jnan Adhin in op deze verschillen. In 1964 schreef Jnan Adhin een voorstel tot romanisering van de spelling van het Sarnámi-Hindustáni. Dit voorstel was gebaseerd op de Internationale Romaanse Spelling (IRS) van het Hindi. Sommige moslim-Hindoestanen hadden al vanaf de jaren dertig van de 20e eeuw moeite met de naam Hindoestaans. Zij gebruik(t)en liever de term Hindostaans. Deze schrijfwijze werd langzamerhand ook door hoogopgeleide hindoe Hindoestanen geruisloos – en zelfs klakkeloos – overgenomen. Misschien was opportunisme of onwetendheid in het spel; of politiek belang, inclusief denken of ruimhartigheid à la Gandhi.

Op de avondschool voor de hoofdonderwijzersakte (hbo-opleiding) vroeg in 1969 de neerlandicus Hein Eersel (1922), die de Surinaamse taalsituatie besprak, aan ons, wat onze moedertaal was. De meeste Hindoestaanse studenten kozen voor de termen Hindi, Hindostaans en Hindoestaans. Twee Hindoestaanse studenten, met een stadsachtergrond, gaven geen antwoord. Eersel schreef deze namen op het bord en besprak alle drie. Onze taaldocent vroeg zich af, of de benaming Hindi wel juist was. Hij gaf enkele voorbeelden uit de praktijk om zijn twijfel te onderbouwen. In zijn voorbeeldzinnen kwamen enkele Nederlandse en Sranantongo woorden voor. Ook de term Hindostaans kon niet door de beugel. In zijn publicatie De Surinaamse Taalsituatie (1969) heeft Hein Eersel consequent de term Hindoestaans gebruikt. Zo vertaalde hij de benaming Sarnámi Hindustáni van J.H. Adhin met ‘Surinaams-Hindoestaans! Ik raakte in lichte verwarring inzake de benaming van mijn moedertaal. Zouden mijn oom en de pandits van Magenta zich toch vergist hebben? Jaren later was ik in Nederland in staat om deze vraag te beantwoorden. (zie Baldewsingh, Boedhoe en Mahabier, redactie, Sarnámi, een kleine taal met een grote opgave, 2017.)

Aan de Oude Vest in Leiden kwamen in 1974 enkele studenten bij Djiet Baldewsingh bij elkaar. Naushad Boedhoe, Suresh Chotoe, Sila Biere, Sita Kalpoe, S. Mahesh, Ruben Kalpoe, ik en enkele anderen waren er aanwezig. Naushad Boedhoe, toentertijd student politicologie, heeft deze studieavond voorbeeldig voorgezeten. Moti Marhé, toen nog student Nederlandse taal en letterkunde, hield een inleiding over onze moedertaal, die nog altijd Sarnámi Hindustáni, Hindostaans of Hindi werd genoemd. Moti benadrukte in zijn inleiding de ondergeschikte positie van onze moedertaal t.o.v. het Hindi, het Urdu, het Nederlands en het Sranantongo. We gingen op zoek naar de oorzaken van deze onderschikking en onderwaardering. Deze zoektocht heeft enkele jaren geduurd.

De naam Sarnámi Hindustáni werd door ons tot 1977 gebruikt. Toen hebben we op een discussieavond bij de oprichting van het Kollektief Jumpa Rajguru besloten om onze moedertaal kortweg Sarnámi te noemen en het in het Romaanse schrift te schrijven. Wij besloten unaniem het woordje Hindustáni weg te laten. Creoolse culturele activisten, o.a. dichter-politicus Dobru, noemden hun moedertaal Sranantongo of Sranan. Alle Sarnámisten, in Nederland en Suriname, gebruiken alleen de term Sarnámi ter aanduiding van hun moedertaal. De naam Sarnámi is in 1986 door de toenmalige regering van Suriname officieel aanvaard. Ook de geromaniseerde spelling van het Sarnámi, grotendeels het werk van J.H. Adhin, is als officiële spelling door de Surinaamse overheid bekrachtigd.

In 1977 verscheen Dál, Bhát Chatni van Jit Narain: het eerste dichtbundel met grotendeels gedichten in het geromaniseerde Sarnámi. In 2017 publiceerde Jit Narain zijn 12e bundel.  In Suriname ontving hij intussen enkele literatuurprijzen. Voor ons was dit reden genoeg om een literatuurprijs naar deze dichter te vernoemen. 41 jaar later zal in de Nieuwe Kerk in Den Haag op 31 augustus de eerste Sarnámi Literatuurprijs uitgereikt worden. Dit zal gebeuren op gezag van het curatorium Jit Narain Literatuur- en Cultuurprijs. Hierin hebben zitting Naushad Boedhoe, Rabin Baldewsingh, Krishna Autar en Bris Mahabier. Voorafgaande aan de prijsuitreiking zal professor Michiel van Kempen van de Universiteit van Amsterdam de eerste Jit Narain Lezing houden over Herinneren, begrenzen, verbeelden; 150 jaar Hindostanen hier en daar.

63 gedachten over “Column Bris Mahabier – Aflevering 18: Verwikkelingen rond de naamgeving van onze moedertaal Sarnámi

  1. When some one searches for his necessary thing, therefore he/she wishes to be
    available that in detail, thus that thing is maintained over here.

  2. Hey! Would you mind if I share your blog with my twitter group?
    There’s a lot of people that I think would really enjoy your content.

    Please let me know. Cheers

  3. I’m curious to find out what blog platform you happen to be using?
    I’m having some small security problems with my latest blog and I would like to find something more safeguarded.
    Do you have any suggestions?

  4. Hello this is kind of of off topic but I was wanting to know if blogs use WYSIWYG
    editors or if you have to manually code with HTML. I’m starting a blog soon but have no coding knowledge so I wanted
    to get advice from someone with experience.
    Any help would be greatly appreciated!

  5. Hello there! Do you know if they make any plugins to help with Search Engine Optimization? I’m trying to get my blog to
    rank for some targeted keywords but I’m
    not seeing very good success. If you know of any please share.
    Cheers!

  6. You really make it seem so easy with your presentation but I find this topic to be really something which
    I think I would never understand. It seems too complex and very broad for me.

    I am looking forward for your next post, I’ll
    try to get the hang of it!

  7. I was extremely pleased to find this web site. I wanted to thank you for ones time for this particularly fantastic read!!
    I definitely savored every part of it and i also have you
    bookmarked to look at new stuff on your website.

  8. Hi there are using WordPress for your blog platform?
    I’m new to the blog world but I’m trying to get started and
    create my own. Do you require any html coding knowledge to
    make your own blog? Any help would be really appreciated!

  9. Hi there would you mind letting me know which web host you’re
    using? I’ve loaded your blog in 3 completely different browsers and I must say
    this blog loads a lot quicker then most. Can you recommend
    a good web hosting provider at a honest price? Thanks, I appreciate it!

  10. wonderful publish, very informative. I ponder why the opposite specialists of this
    sector don’t notice this. You should proceed your writing.
    I’m confident, you’ve a huge readers’ base already!

  11. I don’t know whether it’s just me or if perhaps everybody else experiencing problems with your
    site. It seems like some of the text within your posts are
    running off the screen. Can someone else please provide feedback and let
    me know if this is happening to them as well?
    This could be a issue with my internet browser because I’ve had this
    happen previously. Many thanks

  12. Its like you read my mind! You appear to know a lot
    about this, like you wrote the book in it or something.
    I think that you could do with some pics to
    drive the message home a bit, but other than that, this is excellent blog.
    An excellent read. I will certainly be back.

  13. I loved as much as you will receive carried out right here.

    The sketch is tasteful, your authored material stylish. nonetheless, you command
    get bought an shakiness over that you wish be delivering the following.
    unwell unquestionably come more formerly again since exactly the same nearly a lot often inside case you shield this hike.

  14. Attractive section of content. I just stumbled upon your
    website and in accession capital to assert that I get in fact enjoyed account your blog posts.
    Anyway I will be subscribing to your feeds and even I achievement you access consistently fast.

  15. I have been exploring for a bit for any high quality articles or blog posts in this sort of area .
    Exploring in Yahoo I eventually stumbled upon this web site.
    Reading this info So i’m happy to express that I’ve an incredibly just right uncanny feeling I found out
    just what I needed. I such a lot indubitably will make sure to do not disregard
    this website and provides it a look on a relentless basis.

  16. Hi there! This blog post couldn’t be written any better!
    Going through this article reminds me of my previous roommate!
    He continually kept preaching about this. I most certainly will forward this post to him.

    Pretty sure he will have a very good read. I appreciate you for sharing!

  17. Wow, marvelous blog layout! How long have you been blogging for?
    you made blogging look easy. The overall look of your
    site is great, as well as the content!

  18. Heya exceptional blog! Does running a blog like this require a large amount
    of work? I’ve very little expertise in programming but I had been hoping to start my own blog in the near future.
    Anyway, should you have any suggestions or tips for new blog owners please share.
    I understand this is off subject but I simply needed to ask.
    Appreciate it!

  19. Wow, marvelous weblog layout! How long have you been running
    a blog for? you make blogging glance easy. The entire look of your website is wonderful, as well as the content material!

  20. Hey very nice site!! Guy .. Excellent ..
    Amazing .. I’ll bookmark your website and take the feeds additionally?
    I’m happy to find a lot of helpful info right here in the submit, we need work out more techniques on this regard, thanks for sharing.
    . . . . .

  21. When I initially commented I clicked the “Notify me when new comments are added” checkbox and now each time a comment is added I get four e-mails with the
    same comment. Is there any way you can remove me from that service?
    Thanks!

  22. Great blog here! Also your web site loads up fast!
    What host are you using? Can I get your affiliate link to your host?
    I wish my web site loaded up as quickly as yours lol

  23. I was wondering if you ever considered changing the page
    layout of your website? Its very well written; I love what youve got to say.

    But maybe you could a little more in the way of content so people could connect with it better.
    Youve got an awful lot of text for only having one or two images.

    Maybe you could space it out better?

  24. Someone necessarily assist to make seriously posts I might state.
    This is the very first time I frequented your website page and so far?
    I surprised with the research you made to create this particular put up amazing.
    Fantastic job!

  25. My partner and I absolutely love your blog and find nearly
    all of your post’s to be just what I’m looking for.
    Does one offer guest writers to write content available
    for you? I wouldn’t mind composing a post or elaborating on a number of the
    subjects you write about here. Again, awesome blog!

  26. Hey there just wanted to give you a quick heads up and let you
    know a few of the images aren’t loading properly. I’m not sure why but I think its a linking issue.
    I’ve tried it in two different internet browsers and both show
    the same results.

  27. You really make it seem so easy with your presentation but I find
    this matter to be really something which I think I would never understand.
    It seems too complex and very broad for me.
    I am looking forward for your next post, I’ll try to get
    the hang of it!

  28. Hi my loved one! I wish to say that this post is awesome, great
    written and come with almost all significant infos.

    I would like to see extra posts like this .

  29. Write more, thats all I have to say. Literally, it seems as though you relied on the video to make your point.
    You definitely know what youre talking about,
    why throw away your intelligence on just posting videos to your weblog when you could be giving us something
    informative to read?

  30. obviously like your web site however you need to take a look
    at the spelling on quite a few of your posts. A number of them are
    rife with spelling issues and I find it very troublesome to tell the truth on the
    other hand I will definitely come again again.

  31. Finally found a legit way of making some really good money: http://bit.ly/2ODt2Tt – all you have to do is browse through the products you like, then copy your affiliate link and include it as a comment on blogs or forums, or simply recommend it on your Facebook profile. This is one of the best affiliate programs out there, trust me on this one!

  32. Sling tv coupons and promo codes for november 2018
    You actually make it seem so easy with your presentation but I find
    this matter to be really something which I
    think I would never understand. It seems too complex and very broad for me.
    I am looking forward for your next post, I will try to get the hang of it!
    Sling tv coupons and promo codes for november 2018

  33. Unquestionably believe that which you said. Your favorite reason appeared to be on the net the simplest thing to be aware of.
    I say to you, I certainly get irked while people consider worries that they just don’t
    know about. You managed to hit the nail upon the top and defined out the whole
    thing without having side effect , people can take a signal.
    Will likely be back to get more. Thanks

  34. Attractive part of content. I just stumbled upon your site and in accession capital to claim that I get actually loved account your weblog
    posts. Anyway I will be subscribing for your
    augment or even I fulfillment you get entry to consistently rapidly.

  35. June 25 at the Estadio Luis Casanova stadium in Valencia. The day Billy Bingham’s boys shocked the world, upsetting the host nation 1-0 to qualify for the knockout stages as group winners. Gerry Armstrong and 1982 side to inspire Northern Ireland as legendary striker enjoys his country’s rise under Michael O’Neill

  36. If you ever did try Phallomax, please drop your thoughts below. Im about to test it out. Heard about it some good reviews. Just wondering on how much of additional length would it add to my little bruh down there lol 😀

  37. I’ve been taking Phallomax for the past few months. No doubts this is probably the best solution for “that” problem. Received it from the UK within a few days and I live in Eritrea. Well worth the money.

  38. Hello there, just was aware of your blog thru Google, and located that it is really informative. I’m gonna watch out for brussels. I will be grateful should you proceed this in future. Lots of other folks will likely be benefited out of your writing. Cheers!

  39. Wow, incredible blog layout! How long have you been running a blog
    for? you make running a blog look easy. The whole
    glance of your site is wonderful, as well as the content material!

  40. Can I simply say what a reduction to find somebody who actually is aware of what theyre speaking about on the internet. You positively know how to deliver an issue to mild and make it important. Extra individuals must read this and perceive this aspect of the story. I cant believe youre not more common since you definitely have the gift.

  41. Hi, i read your blog occasionally and i own a similar one and i was just wondering if you get a lot of spam comments?
    If so how do you prevent it, any plugin or anything
    you can recommend? I get so much lately it’s driving me mad so any support is very much appreciated.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *